Woorden die we nog niet kenden

Uitgelicht

Elke week ontvang ik een interessant mailtje in mijn elektronische brievenbus. Afzender: de taaltelefoon. In deze mails staat steeds een woord van de week, en een technische vraag over de Nederlandse taal. Hieronder wordt per maand een link ingevoegd naar 4 woorden. Wie de oorspronkelijke teksten wil lezen, kan zich op deze site inschrijven op de mailing van de Taaltelefoon.

  1. Januari 2017
  2. Februari 2017
  3. Maart 2017
  4. April 2017
  5. Mei 2017
  6. Juni 2017
  7. Juli 2017
  8. Augustus 2017
  9. September 2017
  10. Oktober 2017
  11. November 2017
  12. December 2017
Advertenties

Over wintertenen en zomersproeten

De ergste kou is het land uit, of toch alleszins de provincie uit, maar de wintertenen hebben toch nood aan iets warmere en vooral drogere temperaturen. En die zomer-sproetjes, die beseffen zelfs niet dat het winter is.

Wintertenen, ook wel perniones genoemd, is een vertraging in de reactie van bloedvaten in voeten en handen op temperatuurverschillen. In koude en natte periodes ontstaan roodheid, zwellingen, pijn en jeuk. Het komt het meeste voor bij jonge mensen, maar ook ouderen kunnen er last van hebben. Hoewel kou de belangrijkste factor is bij het ontstaan van wintertenen, speelt niet zozeer de temperatuur, als wel de vochtigheidsgraad van koude lucht een grote rol. In een vochtige omgeving wordt koude beter geleid dan in een droge omgeving en daarom komen wintertenen in zeer koude en dus droge streken, zoals in Scandinavië en Siberië, niet of nauwelijks voor.

Hoe zijn deze woorden in onze taal verzeild geraakt? Tijd voor een online trip naar de etymologiebank.

Op de site vinden we de herkomst van wintertenen en zomersproeten niet terug, de site is immers nog in opbouw. Het woord “sproeten” vind je er wel.

Wat vooral opvalt als je de etymologiebank raadpleegt, is dat het Nederlands vooral is opgebouwd uit leenwoorden. Sproet zou van het oudsaksisch ontleend zijn, en koffie uit het Arabische woord kahva.
Volgens wikipedia bestaat het Nederlands uit ongeveer 28.000 leenwoorden, geleend uit 28 verschillende talen.

Hebben wij dan geen eigen Nederlandse woorden meer? Natuurlijk wel. Als je bedenkt dat onze taal uit meer dan één miljoen woorden bestaat, exclusief de verouderde woorden, dan zijn die 28.000 leenwoorden een minuscuul onderdeeltje ervan. En alle jaren komen er originele woorden bij, dankzij leenwoorden, leenvertalingen, en sociale media.

Leuke link: Woord van het jaar – België


bron: Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2010), Etymologiebank, op http://etymologiebank.nl/

Het nieuws, 125 jaar geleden …

3 november 2016, Gazet van Antwerpen bestaat 125 jaar. Als ludieke actie is de krant opgemaakt zoals ze er in het allereerste begin uit zag, voorzien van een “originele” bijlage.

Een heel leuk idee, zo’n krant op authentieke wijze uitgeven. Wat me onmiddellijk opviel was natuurlijk de prijs. De eerste krant ging over de toonbank aan 2 centiemen, én de eerste drie exemplaren werden gratis verdeeld. Goh, gratis! Dat is een woord dat we binnen 50 jaar niet meer kennen, vermoed ik.

Het tweede wat me opviel was de taal, de schrijfwijze, van de artikels. Hoeveel onze taal is gewijzigd in de laatste honderd en jaren is eigenlijk ongelooflijk. En het verklaart waarom er zoveel schrijffouten worden gemaakt. Want iemand die al zo’n tachtig jaar in dit Belgenland rondloopt, heeft al wat wijzigingen in de Nederlandse taal meegemaakt. Van Amerikaansche president en schrikkelijke moorden naar het ietwat modernere Amerikaanse president en verschrikkelijke moorden. Is onze taal gemakkelijker geworden in de loop der jaren? Persoonlijk vind ik van wel. Alhoewel ik mijn grootmoeder ook gelijk moet geven wanneer zij zegt dat de taal van toen duidelijker was. Geen letterdieven te vinden die de dubbele klinkers weghalen, gewoon dood – doodelijk, oog – oogenblik.

Is de Nederlandse taal een levende taal? Jawel. Getuige de wijzigingen van de laatste eeuwen, en de steeds toenemende woordenschat die jongeren gebruiken via sociale media. Twintig jaar geleden schreef noch sprak iemand over deleten, maar was het nog gewoon verwijderen of schrappen. Taal leeft, en dat moet zo blijven. Het houdt het letterwerk interessant.

gva_20161103